Puste usługi niematerialne w kosztach firmy. Kiedy marketing, consulting lub IT stają się zarzutem karnym?

Usługi niematerialne są jednym z najczęściej kwestionowanych kosztów w firmach. Dotyczy to zwłaszcza marketingu, doradztwa, consultingu, usług IT, pośrednictwa, analiz biznesowych i obsługi strategicznej. Problem polega na tym, że po takiej usłudze często nie zostaje łatwy do pokazania efekt, jak przy zakupie towaru, maszyny albo samochodu.

Sama faktura za marketing lub consulting nie jest jeszcze problemem karnym. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy organ uzna, że usługa w ogóle nie została wykonana, została wykonana pozornie albo dokumenty mają jedynie stworzyć koszt podatkowy. Wtedy sprawa może wyjść poza kontrolę podatkową i trafić do postępowania karnego lub karnoskarbowego.

Kiedy usługa może zostać uznana za pustą?

Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy firma ma fakturę, ale nie potrafi pokazać realnego wykonania usługi. Przy usługach niematerialnych organ zwykle pyta o konkrety: kto wykonał usługę, kiedy, dla kogo, w jakim zakresie i jaki był jej efekt.

Podejrzenia mogą budzić zwłaszcza:

• Brak umowy, briefu, raportu, analizy lub korespondencji
• Ogólne opisy na fakturze, na przykład „doradztwo” albo „usługi marketingowe”
• Stałe faktury na wysokie kwoty bez widocznych rezultatów
• Usługi od podmiotów powiązanych lub świeżo założonych spółek
• Brak osób zdolnych do wykonania usługi po stronie kontrahenta
• Przelewy wracające w gotówce albo przez inne podmioty
• Dokumenty tworzone dopiero po rozpoczęciu kontroli

W sprawach karnych ważne jest nie tylko to, czy koszt był podatkowo prawidłowy. Kluczowe jest to, czy przedsiębiorca wiedział, że dokumentuje fikcyjne świadczenie, albo co najmniej godził się na taki mechanizm.

Jakie zarzuty mogą się pojawić?

Jeżeli faktura za usługę niematerialną została użyta do rozliczeń podatkowych, najczęściej analizowane są przepisy Kodeksu karnego skarbowego. Art. 56 k.k.s. dotyczy podania nieprawdy albo zatajenia prawdy w deklaracji, jeżeli naraża to podatek na uszczuplenie. Grozi za to grzywna do 720 stawek dziennych, kara pozbawienia wolności albo obie kary łącznie.

Jeżeli problem dotyczy samej faktury, znaczenie może mieć art. 62 § 2 k.k.s., który obejmuje nierzetelne wystawianie faktury lub posługiwanie się takim dokumentem. Przepis przewiduje grzywnę do 720 stawek dziennych, karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od roku albo obie kary łącznie.

W poważniejszych sprawach organy mogą sięgać również po przepisy Kodeksu karnego dotyczące faktur. Art. 270a k.k. penalizuje podrabianie lub przerabianie faktury oraz używanie takiej faktury, a art. 271a k.k. dotyczy faktur poświadczających nieprawdę co do okoliczności mogących mieć znaczenie podatkowe.

Jak się bronić?

Najlepsza obrona zaczyna się przed kontrolą. Przy usługach marketingowych warto zachować kampanie, raporty, statystyki, kreacje, korespondencję i potwierdzenia publikacji. Przy consultingu należy gromadzić analizy, prezentacje, rekomendacje, notatki ze spotkań i decyzje biznesowe podjęte na ich podstawie. Przy IT ważne są logi, repozytoria, zgłoszenia, protokoły odbioru, dokumentacja techniczna i historia wdrożeń.

W postępowaniu karnym trzeba pokazać trzy rzeczy: realność usługi, gospodarczy sens wydatku oraz brak zamiaru posłużenia się pustą fakturą. Im bardziej konkretna dokumentacja, tym mniejsze ryzyko, że zwykły spór podatkowy zmieni się w sprawę karną gospodarczą.