Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w KKS. Kiedy warto złożyć wniosek?

Sprawa karnoskarbowa nie zawsze musi kończyć się klasycznym procesem. W wielu przypadkach możliwe jest dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, czyli szczególna forma zakończenia postępowania przewidziana w Kodeksie karnym skarbowym. Dla przedsiębiorcy, członka zarządu, księgowej albo osoby odpowiedzialnej za rozliczenia może to być sposób na szybkie ograniczenie ryzyka.

Nie jest to jednak rozwiązanie dla każdej sprawy. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności ma sens wtedy, gdy okoliczności czynu są w zasadzie jasne, należność publicznoprawna została uregulowana albo można ją szybko zapłacić, a dalszy spór byłby bardziej ryzykowny niż ugodowe zakończenie postępowania.

Na czym polega dobrowolne poddanie się odpowiedzialności?

W postępowaniu prowadzonym przez finansowy organ postępowania przygotowawczego sprawca przestępstwa skarbowego albo wykroczenia skarbowego może złożyć wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, zanim zostanie wniesiony akt oskarżenia. Wniosek może być złożony pisemnie albo ustnie do protokołu, a do wniosku trzeba dołączyć dowody wykonania wymaganych czynności, w szczególności zapłaty należności, kwoty tytułem grzywny i zryczałtowanych kosztów postępowania.

Sąd może udzielić zezwolenia, jeżeli wina i okoliczności czynu nie budzą wątpliwości. Konieczne jest także uiszczenie wymagalnej należności publicznoprawnej, jeżeli doszło do jej uszczuplenia, zapłata kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny oraz zryczałtowanych kosztów postępowania, a także wyrażenie zgody na przepadek w wymaganym zakresie.

Dlaczego to rozwiązanie bywa korzystne?

Najważniejszą korzyścią jest to, że prawomocne rozstrzygnięcie o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego. Dodatkowo uiszczona kwota tytułem grzywny nie stanowi przesłanki recydywy skarbowej. Wynika to wprost z art. 18 § 3 k.k.s., a instytucja ta jest szczególną formą odpowiedzialności, związaną raczej z zastosowaniem środka represyjnego niż z typowym wymierzeniem kary.

W praktyce dobrowolne poddanie się odpowiedzialności warto rozważyć, gdy przedsiębiorca chce szybko zakończyć sprawę, uniknąć długiego procesu, ograniczyć koszty obrony i nie dopuścić do eskalacji postępowania. Może to mieć znaczenie zwłaszcza dla osób pełniących funkcje w zarządach, głównych księgowych, prokurentów oraz przedsiębiorców startujących w przetargach lub korzystających z finansowania zewnętrznego.

Kiedy nie warto składać wniosku?

Wniosek nie powinien być składany automatycznie. Jeżeli sprawca kwestionuje swoją winę, nie zgadza się z wysokością podatku, uważa, że organ błędnie ustalił osobę odpowiedzialną albo sprawa ma szerszy kontekst gospodarczy, dobrowolne poddanie się odpowiedzialności może być przedwczesne lub niekorzystne.

Trzeba też pamiętać o ograniczeniach ustawowych. Zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jest niedopuszczalne między innymi wtedy, gdy przestępstwo skarbowe jest zagrożone karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności, a także w określonych przypadkach nadzwyczajnego obostrzenia kary.

Jak przygotować wniosek?

Przed złożeniem wniosku trzeba ustalić, czy spełnione są warunki z art. 17 k.k.s. Brak wykonania tych warunków, wyklucza możliwość zastosowanie tej instytucji.

W praktyce warto przygotować:

• opis czynu i stanowisko co do odpowiedzialności,
• dowód zapłaty zaległości podatkowej albo celnej,
• dowód zapłaty kwoty tytułem grzywny,
• dowód zapłaty kosztów postępowania,
• stanowisko co do przepadku przedmiotów,
• argumenty wskazujące, że zakończenie sprawy w tym trybie wystarczy dla ochrony interesu finansowego Skarbu Państwa.

Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w KKS może być korzystnym narzędziem, ale tylko wtedy, gdy jest elementem przemyślanej strategii. Nie zastępuje analizy sprawy i nie powinno być traktowane jako formalność. Czasem pozwala zamknąć postępowanie szybko i bez wpisu do KRK, ale w innych przypadkach może oznaczać niesłuszne uznanie odpowiedzialności, co do której korzystniejsze byłoby wypracowanie odmiennej linii obrony z adwokatem.