Przeszukanie mieszkania, co policja może, a czego nie? Poradnik domownika z orzecznictwem ETPC

Przeszukanie to jedna z najbardziej dolegliwych ingerencji w prywatność. Z Twojej perspektywy kluczowe jest: na jakiej podstawie wchodzą, co wolno im w trakcie i jak po wszystkim bronić swoich praw.

Kiedy jest możliwe przeszukanie mieszkania?

• w celu wykrycia lub zatrzymania albo przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej,
• w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie,
• w celu znalezienia rzeczy podlegających zajęciu w postępowaniu karnym.

Podstawa i dokumenty

Standardowo funkcjonariusze powinni okazać postanowienie sądu lub prokuratora. Jeżeli twierdzą, że działają „w wypadku niecierpiącym zwłoki”, mogą wejść bez postanowienia, ale wtedy muszą później uzyskać zatwierdzenie sądu/prokuratora. W protokole złóż żądanie doręczenia tego zatwierdzenia w 7 dni. Poproś też o jasne wskazanie celu przeszukania i zakresu poszukiwań (jakie rzeczy/osoby).

Pora nocna i Twoja obecność – Kiedy można przeszukać mieszkanie?

Co do zasady mieszkań nie przeszukuje się między 22:00 a 6:00. Wyjątkiem są sytuacje, które naprawdę nie mogą czekać. Masz prawo być przy czynności, zadawać pytania, dopisać uwagi do protokołu i wezwać osobę bliską albo adwokata do obecności. Zanim rozpoczną, policjanci powinni wezwać do dobrowolnego wydania rzeczy, warto rozważyć, bo ogranicza to zakres przeszukania.

Dokumenty i nośniki „wrażliwe”

Jeżeli w mieszkaniu są materiały objęte tajemnicą zawodową (np. lekarską) czy inną prawnie chronioną, złóż oświadczenie i domagaj się zapieczętowania oraz przekazania ich sądowi/prokuratorowi bez czytania. W przypadku dokumentów obrończych prawo przewiduje jeszcze mocniejszą ochronę, pozostawia się je bez zapoznawania się z treścią.

Protokół i rzeczy zabrane

Wszystko, co zabierają, powinno być spisane i opisane, domagaj się pokwitowania. Własne uwagi dopisz czytelnie do protokołu (np. wątpliwości co do pory, podstawy, sposobu prowadzenia, braku doręczenia zatwierdzenia itp.). Kopie zachowaj.

Po przeszukaniu: zażalenie

Masz prawo złożyć zażalenie na postanowienie o przeszukaniu, na zatrzymanie rzeczy oraz na sam sposób prowadzenia czynności. Termin co do zasady wynosi 7 dni od doręczenia postanowienia/czynności. Warto wskazać w nim m.in. brak realnego uzasadnienia „niecierpiącej zwłoki”, uchybienia przy pouczeniu czy braki w uzasadnieniu zatwierdzenia.

Co mówi Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie przeszukania mieszkania? (Sprawa: Mazowiecki przeciwko Polsce, wyrok z 8.06.2023, nr 34734/13)

W tej sprawie przeszukania dokonano bez wcześniejszego nakazu sądowego, a później sąd je „zatwierdził”. Trybunał przypomniał jednak, że sama kontrola następcza nie może być formalnością:

„postanowienie [sądu] musi również odzwierciedlać skuteczne zbadanie PILNOŚCI sprawy przez sąd i przedstawiać argumenty w tym zakresie.” ETPC uznał, że w tej sprawie zatwierdzenie nie zrównoważyło braku nakazu –  Policja naruszyła naruszyła art. 8 Konwencji (poszanowanie mieszkania).

Sedno dla domownika

Jeśli policja wchodzi „na szybko”, domagaj się ścisłego uzasadnienia pilności, wpisania żądań do protokołu i późniejszego doręczenia zatwierdzenia. Gdy zatwierdzenie jest lakoniczne, masz mocny argument w zażaleniu. ETPC oczekuje realnej, nie pozornej kontroli potrzeby i proporcjonalności przeszukania.

Przeszukanie mieszkania – Podstawa prawna

art. 219 § 1 Kodeksu postępowania karnego

W celu wykrycia lub zatrzymania albo przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej, a także w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym, można dokonać przeszukania pomieszczeń i innych miejsc, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub wymienione rzeczy tam się znajdują.

Uwaga: Każdy przypadek jest inny. Powyższy tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeśli potrzebujesz analizy pod konkretny stan faktyczny umów się na spotkanie z adwokatem od prawa karnego.