Fałszywe faktury – co grozi wystawcy, a co grozi nabywcy?

Fałszywe faktury, zwane także fakturami pustymi bądź fikcyjnymi, to przede wszystkim dokumenty księgowe, które zostały wprowadzone do obrotu, a nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji.

Rodzaje fałszywych faktur

• dokumentujące transakcje, które nie miały miejsca w rzeczywistości z uwagi na brak dostawy towarów lub wykonania usługi,
• dokumentujące rzeczywiste zdarzenia gospodarcze, w których wykonaniu brał udział inny podmiot niż wystawca faktury,
• dokumentujące rzeczywiste zdarzenie gospodarcze, ale z zatajeniem danych podmiotu faktycznie realizującego wskazane w fakturach czynności.

Konsekwencje prawne posługiwania się fałszywymi fakturami

Posługiwanie się fałszywymi fakturami może rodzić odpowiedzialność zarówno karną, karno-skarbową, podatkową, nie wspominając o ryzyku utraty zaufania wśród kontrahentów i negatywnych konsekwencji wizerunkowych. Co istotne, zakres odpowiedzialności karnej oraz karno-skarbowej wystawcy jak i nabywcy jest bardzo zbliżony, by w sposób symetryczny sankcjonować zachowania obu kontrahentów.

Odpowiedzialność podatkowa:

• konieczność uiszczenia podatku VAT wraz z ewentualnymi odsetkami

Obowiązek uiszczenia podatku ciąży na wystawcy faktury już od momentu jej wystawienia (art. 108 ustawy o VAT[1]). Zobowiązanie podatkowe powstaje zatem także wtedy, gdy do transakcji ujawnionej na fakturze realnie nie doszło. Co więcej, obowiązek ten dotyczy wszystkich podmiotów wykazujących podatek VAT na fakturze, a nie tylko czynnych podatników VAT.

• obowiązek uiszczenia dodatkowego zobowiązania

Naczelnik Urzędu Skarbowego może ustalić dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości do 30% kwoty zaniżenia lub zawyżenia zobowiązania podatkowego, zwrotu różnicy podatku, zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku do obniżenia podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe, zaś jeśli nieprawidłowości były skutkiem celowego działania – do 100% (art. 112b oraz 112c ustawy o VAT).

Odpowiedzialność karno-skarbowa

• kara grzywny do 720 stawek dzienny, kara pozbawienia wolności albo obie te kary łącznie

Karze tej podlega podatnik, który uchylając się od opodatkowania nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji narażając podatek na uszczuplenie, jak również który składając organowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych (art. 54 i 56 KKS[2]).

• kara grzywny do 180 stawek dziennych

Karze tej podlega podatnik, który wbrew obowiązkowi nie wystawia faktur, wystawia je w sposób wadliwy, odmawia ich wydania lub wbrew obowiązkowi nie przechowuje wystawionej lub otrzymanej faktury (art. 62 § 1 i 3 KKS).

• kara grzywny do 720 stawek dziennych albo kara pozbawienia wolności albo obie te kary łącznie

Karze tej podlega podatnik, który fakturę wystawia w sposób nierzetelny albo takim dokumentem się posługuje, przy czym jeśli suma kwot podatku wynikającego z faktur przekracza dwustukrotności minimalnego wynagrodzenia kara pozbawienia wolności zasądzana jest na czas nie krótszy niż 1 rok (art. 62 § 2 i 2a KKS)

Odpowiedzialność karna

• kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8

Karze podlega ten, kto w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenia dla określenia należności publicznoprawnej bądź jej zwrotu lub takiej faktury jako autentycznej używa [fałszerstwo materialne faktur], jak również ten kto wystawia lub używa faktury poświadczających nieprawdę co do okoliczności mogących mieć znaczenie dla określenia należności publicznoprawnej lub jej zwrotu [fałszerstwo intelektualne faktur] (art. 270a § 1 KK[3] oraz art. 271a § 1 KK)

• kara pozbawienia wolności od lat 3 do 20

Karze podlega ten, kto dopuszcza się fałszerstwa materialnego faktur lub fałszerstwa intelektualnego faktur gdy kwota należności z nich wynikających przekracza 5 mln złotych, jak również gdy z popełniania takiego przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu (art. 270a § 2 KK).

• kara pozbawienia wolności od lat 5 do 25

Karze podlega ten, kto dopuszcza się fałszerstwa materialnego faktur lub fałszerstwa intelektualnego faktur gdy kwota należności z nich wynikających przekracza 10 mln złotych (art. 277a § 1 KK).

• dodatkowa grzywna do 3000 stawek dziennych

Oprócz wskazanych powyżej kar pozbawienia wolności sąd może obok nich orzec karę grzywny (art. 277b KK).

Zaznaczenia wymaga, że w toku postępowania organy mogą ustalić, iż doszło do popełnienia zarówno przestępstwa jak i przestępstwa skarbowego, a wówczas zakres odpowiedzialności również uwzględni oba te przestępstwa, przy czym wykonaniu będzie podlegać najsurowsza z kar oraz ewentualna łączna kara grzywny, a także wszystkie środki karne (art. 8 KKS)

Dodatkowe konsekwencje

• wzmożone kontrole skarbowe

W razie wykrycia przez organy skarbowe nieprawidłowości związanych z którąkolwiek fakturą, niemal pewne jest przeprowadzenie dodatkowych kontroli pozostałych dokumentów księgowych podatnika, nawet za kilka lat wstecz, jak również na przyszłość.

• wpis do Rejestru Należności Publicznoprawnych

W związku z zaległościami podatkowymi wynikającymi z fikcyjnych faktur, organy skarbowe mogą dokonać wpisu dłużnika do stosownego rejestru, mającego niebagatelny wpływ na dalszą działalność i wizerunek podatnika na zewnątrz.

• zakaz prowadzenia działalności gospodarczej lub zajmowania określonych stanowisk

W ramach katalogu środków karnych, którymi dysponuje sąd istnieje również możliwość orzeczenia dodatkowych zakazów prowadzenia działalności, zajmowania określonych stanowisk, a także wykonywania określonego zawodu.

Jak się bronić?

Jeśli wytworzenie fałszywej faktury jest skutkiem błędu, nieuwagi lub niedopatrzenia, a organy skarbowe okoliczności tej nie ujawniły jako pierwsze, wystawca takiej faktury może ją:

• anulować – do czasu wprowadzenia jej do obrotu,
• skorygować – wystawiając fakturę tzw. zerówkę, tj. fakturę korygującą wadliwą wartość do zera,
• dokonać czynnego żalu – licząc na nadzwyczajne złagodzenie ewentualnej kary bądź odstąpienie od jej wymierzania podatnik może zawiadomić organ w sposób szczegółowy o zaistniałych nieprawidłowościach oraz uiścić brakującą kwotę podatku wraz z odsetkami

Z kolei jeśli nabywca faktury dokonał już odliczenia wynikającego z niej podatku VAT, powinien:

• dokonać korekty deklaracji (w tym pliku JPK_V7),
• odprowadzić różnicę w podatku wraz z odsetkami.

Ponadto, granicę odpowiedzialności karnej względem odpowiedzialności wyłącznie skarbowej wyznacza umyślność zachowania sprawcy. Ograniczenie to możliwe jest w wyjątkowych sytuacjach, gdy możliwe jest przypisanie braku świadomości wprowadzenia organu skarbowego w błąd co do treści faktury, a także sposób zachowania się podatnika w kontekście dochowania należytej staranności, zarówno względem wystawcy jak i nabywcy. W tym celu należało będzie wykazać, że podatnik nie działał ani z zamiarem bezpośrednim, ani nawet ewentualnym.

Wsparcie adwokata w obronie przed zarzutami dot. fałszywych faktur

Sprawy, których przedmiotem są fikcyjne faktury, a tym samym będące w kręgu zainteresowań organów skarbowych, zazwyczaj dotyczą dokumentów o znacznej wartości nominalnej. Postępowania w tym przedmiocie zazwyczaj są skomplikowane, wielowątkowe, a zgromadzony przez organy skarbowe oraz prokuraturę materiał dowodowy przeważnie jest obszerny. Z tych przyczyn warto rozważyć skorzystanie z pomocy adwokata od prawa karnego, który:

• przeanalizuje zgromadzone materiały,
• skonfrontuje pozyskane przez organ dowody z treścią przedstawionych zarzutów,
• wspomoże w opracowaniu rozsądnej linii obrony,
• sporządzi racjonalne wnioski dowodowe,
• przedstawi w sposób jasny, wyczerpujący i klarowny stanowisko klienta,
• będzie czuwał nad prawidłowością przeprowadzanych przez organ czynności,
• będzie reprezentował klienta na etapie przygotowawczym, a także przed sądem,
• sporządzi i wniesie niezbędne środki zaskarżenia.

---

[1] ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2025.775)

[2] ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz.U.2025.633)

[3] ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U.2025.383)